Krzysztof Korecki W środę 10 czerwca, w sto dwudziestą rocznicę powstania Longyearbyen, Rada Lokalna zagłosowała za sprzedażą jednego z budynków w Nybyen, w którym mieści się Centrum Artystyczne prowadzone przez Niko Saikkonena i Dominikę Dąbrowską- Saikonnen.
Jak podaje Svalbardposten za sprzedażą budynku głosowało osiem osób, przeciwko sześć. Obecni najemcy w ciągu ostatnich miesięcy intensywnie walczyli o utrzymanie Centrum w Nybyen. „Trzykrotnie występowaliśmy w lokalnej gazecie, pisaliśmy do wszystkich polityków i członków rady oraz niestrudzenie pracowaliśmy nad tym, aby pokazać wartość tej przestrzeni kulturowej i historycznej dla społeczności”, piszą Saikkonen i Dąbrowska, którzy apelują również do artystów i odwiedzających, aby nie odkładali planów wizyt i aplikowania o rezydenturę, ponieważ przyszłość Centrum Artystycznego od czerwca 2027 roku jest według nich niepewna.
Centrum Artystyczne w Nybyen. Serce sztuki i lokalnego rzemiosła
Obecni najemcy poinformowali, że nie dostali możliwości zakupu budynku i nie wiedzą, kto kupi budynek oraz jaka będzie jego przyszłość, choć w przeszłości pod ich egidą Centrum działało prężnie. Jak wyliczają w informacji zamieszczonej w mediach społecznościowych „w 2025 roku centrum gościło 71 artystów z 21 różnych krajów. Tylko w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2026 roku rezydencja przyjęła dodatkowo 42 artystów z 17 krajów. Wśród nich byli malarze, pisarze, muzycy, poeci, fotografowie, filmowcy, artyści performatywni i wielu innych. Między 2025 rokiem a 31 maja 2026 centrum artystów zorganizowało lub było gospodarzem ponad 70 wydarzeń i wystaw. Wiele z tych działań powstało we współpracy z lokalnymi instytucjami i miejscami, takimi jak biblioteka, Nordover, muzeum, kościół oraz Artica”. I dodają, że udostępniają też 15 przestrzeni studyjnych wynajmowanych przez lokalnych artystów i małe firmy, co czyni centrum ważną częścią lokalnej społeczności twórczej.
Społeczność zabiera głos w sprawie Centrum w Nybyen
Informacja na temat planowanej sprzedaży budynku po wygaśnięciu najmu w maju 2027 roku wywołała społeczne oburzenie. Komentujący podważają decyzję Rady Lokalnej, uważając ją za źle obrany kierunek. W tej sprawie głos zabrali już artyści powiązani z Centrum Artystycznym w Nybyen z całego świata i mieszkańcy Longyearbyen. Arctic Climate Action pisze wprost „lokalna kultura i demokracja są zagrożone”. W ramach wsparcia Centrum powstała specjalna petycja, którą podpisywać można tutaj.
Historia Centrum Artystycznego w Nybyen
Powodem sprzedaży ma być techniczny stan budynku, który wymaga gruntownego i kosztownego remontu. Ma on jednak znaczenie historyczne i jest istotny nie tylko z punktu widzenia współczesnej działalności artystycznej. W 1941 roku ludność Longyearbyen ewakuowano, a w 1943 roku miasto zostało całkowicie zrównane z ziemią przez niemiecką flotę.
Po wojnie podjęto wysiłek, aby odbudować osadę. Jedną z dzielnic, które powstały zaraz po zakończeniu II wojny światowej jest Nybyen. Dzielnica wzrastała w latach 1946-1948. Budynki miały stanowić schornienie dla górników z kopalni 2b. Były to baraki mieszkalne, stołówka dla brygadzistów, stołówka dla pracowników (Stormessa), dobudówka dla pracownic (Jomfruburet), łaźnie (Lompen) oraz sklep Sundt, czyli dzisiejsze Centrum Artystyczne. W 1973 roku do pierwotnej drewnianej konstrukcji dobudowano dodatkowe skrzydło. Jak podaje Per Kyrre Reymert w książce Longyearbyen „Nybyen oraz nadszybie i kolej linowa kopalni 2b stanowią najbardziej kompletny zachowany kompleks górniczy w Longyearbyen. Jedynymi elementami, które zostały usunięte, są kotłownia i wyciąg kopalniany, które zburzono w 1986 roku”.
