Małgorzata Rosiak Postaw kawę autorce: buycoffee.to/halospitsbergen
Longyearbyen jest obecnie największą osadą na Svalbardzie. Inne miejscowości na archipelagu to Barentsburg, opuszczone Pyramiden oraz naukowa stacja badawcza Ny-Ålesund. Położone na wyspie Spitsbergen miasteczko jest niezwykle bogate historycznie i kulturowo. Społeczność mieszkająca na krańcu świata składająca się z przedstawicieli około pięćdziesięciu państw, sprawia, że Longyearbyen jest dzisiaj symbolem tolerancji, zrównoważonego współistnienia oraz szacunku do dla środowiska naturalnego ponad podziałami kulturowymi. Longyearbyen i Svalbard przyciągają podróżników niezwykłymi krajobrazami oraz unikalnymi warunkami arktycznymi, dlatego zapraszamy na krótkie oprowadzenie.
Historia Svalbardu
Historia Svalbardu sięga czasów wikingów. Spekuluje się, że mogli dotrzeć na te tereny już w XII wieku, choć brak na to jednoznacznych dowodów. Przełomowym momentem w historii Svalbardu było jego oficjalne odkrycie przez holenderskiego żeglarza Willema Barentsa w 1596 roku podczas poszukiwań Przejścia Północno-Wschodniego. To wydarzenie zapoczątkowało intensywną eksplorację oraz eksploatację archipelagu przez różne narody. Od XVIII wieku na Svalbardzie swoją obecność zapisali Pomorcy, czyli rosyjsjscy myśliwi z północnej Rosji, którzy wykorzystywali zasoby naturalne regionu, zwłaszcza morsy, foki i ryby.
Longyearbyen na Svalbardzie
Historia osady oparta jest na wydobyciu węgla, choć przemysł wydobywczy jest dzisiaj dosłownie historią. Ostatnią norweską kopalnię węgla na Svalbardzie zamknięto bowiem w lipcu 2025 roku. Obecnie to turystyka stanowi istotny element lokalnej gospodarki. Zacznijmy jednak od początku. Miasto Longyearbyen zostało założone w 1906 roku. John Munroe Longyear, jeden z założycieli Arctic Coal Company, nazwał je Longyear City. W 1916 roku prawa do osady przejęła norweska spółka górnicza Store Norske Spitsbergen Kulkompani, a jej nazwa została zmieniona na Longyearbyen.
W 1925 roku w życie wszedł Svalbard Treaty, czyli Traktat Svalbardzki, który reguluje status archipelagu Svalbard. Gwarantuje Norwegii suwerenność nad wyspami, ale umożliwia innym państwom sygnatariuszom swobodny dostęp do ich zasobów naturalnych.
W Longyearbyen najwyższym przedstawicielem władz państwowych jest gubernator (Sysselmesteren på Svalbard), który reprezentuje rząd Norwegii i odpowiada między innymi za egzekwowanie prawa, zarządzanie kryzysowe oraz ochronę środowiska. Obecnie gubernatorem Svalbardu jest Lars Fause. Wcześniej stanowisko to sprawowała Kjerstin Askholt.
Od 1971 roku do 2002 roku w Longyearbyen działała Svalbard Council, rada doradcza, która opiniowała decyzje gubernatora dotyczące lokalnych spraw. W 2002 roku została ona zastąpiona przez Longyearbyen Lokalstyre, lokalny samorząd o statusie podobnym do gminy w Norwegii. Lokalstyre odpowiada za usługi komunalne, edukację, infrastrukturę i inne sprawy lokalne, co dało mieszkańcom większy wpływ na zarządzanie społecznością. Obecnym burmistrzem, który pełni funkcję przewodniczącego rady jest Leif Terje Aunevik.
Adventfjorden i dolina Adventdalen – położenie Longyearbyen
Longyearbyen leży w dolinie Adventdalen, na zachodnim wybrzeżu wyspy Spitsbergen, która jest największą częścią norweskiego archipelagu Svalbard. Miejscowość ta znajduje się daleko na północ od koła podbiegunowego i jest jednym z najbardziej wysuniętych na północ zamieszkanych miejsc na świecie. Zatoka Adventfjorden (będąca częścią Isfjorden), nad którą leży miasto, stanowi ważne połączenie z morzem. Dolina Adventdalen ciągnie się w głąb lądu roztaczając zapierające dech w piersiach widoki. Piękno Adventfjorden i Adventdalen nie tylko inspiruje, ale też przypomina, że odwiedzanie tak wyjątkowego miejsca wiąże się ogromną odpowiedzialnością.
Svalbard kiedy odwiedzić: lato czy zima?
Marzysz o wyprawie na Svalbard? Świetny wybór! Zanim jednak zaczniesz pakować plecak, warto zadać sobie jedno, kluczowe pytanie: kiedy najlepiej tam pojechać. Latem, a może zimą? Obie pory roku oferują zupełnie inne, ale równie ciekawe doświadczenia. Wszystko zależy od tego, czego szukasz. Chcesz kąpać się w świetle dnia polarnego, czy może wolisz nocne niebo rozświetlone zieleniami i fioletami?
Wiosną na Svalbardzie wciąż panuje śnieżny, mroźny klimat, ale słońce rozświetla przestrzeń i tworzy niemal nierzeczywisty obraz arktycznej pustki.
Lato, kiedy słońce nie zachodzi, jest idealnym czas dla miłośników pieszych wędrówek, fotografii, dzikiej przyrody i rejsów pośród lodowców.
Jesienią na Svalbardzie przyroda mieni się niezwykłymi kolorami tundry, a nad horyzontem zaczyna malować się charakterystyczne, pastelowe niebo zapowiadające nadchodzącą noc polarną. Svalbard we wrześniu to naprawdę malowniczy czas, choć listopad również urzeknie wrażliwców szukających estetycznych doznań od matki natury.
Zimą gdy zapada noc polarna, Svalbard zamienia się w krainę cieni i ciszy. To najlepszy moment, by obserwować zorzę polarną, spróbować jazdy psim zaprzęgiem, przeżyć przygodę na skuterze śnieżnym, ale też spokojnie obejrzeć wystawę w Svalbard Museum lub odwiedzić Centrum Artystów Spitsbergenu.
Kiedy podróżnicy zdecydują jak dolecieć na Svalbard, istotne będzie zrozumienie kilku kwestii, a odpowiedzi na pojawiające się pytania zawieramy poniżej.
Transport w Longyearbyen
Svalbard Airport: to właśnie tutaj zaczyna się arktyczna przygoda. Lotnisko powstało w 1973 roku i od tego czasu łączy archipelag z resztą globu. Svalbard Airport Longyear obsługuje regularne połączenia z Oslo i Tromsø. Linie lotnicze takie jak SAS i Norwegian oferują wygodne przesiadki, dzięki czemu dotarcie na ten arktyczny skrawek świata jest dziś wyjątkowo dostępne. Svalbard Airport jest doskonale skomunikowane z miastem. Pod lotnisko przyjeżdżają busy, które rozwożą turystów po wybranych miejscach noclegu, lecz pozostają jeszcze inne opcje transportu lokalnego.
- Taksówka: szybka opcja w obrębie miasta (numer telefonu: +47 09175).
- Wynajem auta: dla tych, którzy chcą zwiedzać na własną rękę (numer telefonu +47 91 70 22 58).
- Zorganizowane wycieczki w Longyearbyen: bezpieczna forma eksploracji poza miastem.
Noclegi i gastronomia – gdzie spać i co zjeść w Longyearbyen
Dobry nocleg i pyszne jedzenie potrafią zamienić każdą podróż w niezapomniane wspomnienia. Longyearbyen proponuje szeroki wachlarz opcji noclegowych. Od luksusowych hoteli, przez klimatyczne hostele w dzielnicy Nybyen, aż po mieszkania dostępne dzięki Airbnb oraz camping.
Wśród najciekawszych miejsc noclegowych warto wymienić:
- Gjestehuset 102: miejsce, które pozostaje w sercu na zawsze. Przemiła, wspierająca obsługa i przytulna atmosfera.
- Radisson Blue Polar Hotel: najbardziej na północ położony hotel tej sieci.
- Basecamp Hotel: rustykalny obiekt stylizowany na dawną osadę traperską.
Scena kulinarna Longyearbyen potrafi zaskoczyć. Oto kilka miejsc, które warto odwiedzić:
- Café Huskies: wypijesz tu kawę w towarzystwie czworonożnych mieszkańców Arktyki. Urocze i niezapomniane doświadczenie. Warto zwrócić uwagę na zasady obcowania z psami, które umieszczono na każdym stoliku.
- Huset: nowoczesna kuchnia oparta na lokalnych składnikach, mieszcząca się w dawnym budynku z czasów górniczych.
- Kroa: restauracja mieszcząca się w centrum miasta. Pyszna pizza i burgery w przystępnych cenach.
- Mary-Ann’s Polarrigg: tradycyjna kuchnia arktyczna, w tym dania z renifera i świeżych ryb. Mary-Ann’s Restaurant to naprawdę wyjątkowe miejsce!
- Karlsberger Pub: tutaj warto zajrzeć wieczorem, lecz miłośnicy piwa powinni koniecznie odwiedzić również Svalbard Bryggeri, czyli najbardziej na północ położony browar na świecie.
- Zakupy spożywcze zrobisz w centrum Longyearbyen w Svalbardbutikken, głównym sklepie w mieście. Sprawdź, jak wyglądają ceny jedzenia w Longyearbyen.
Atrakcje Longyearbyen
Dla miłośników historii Longyearbyen to prawdziwy raj, a dla ciekawych świata obowiązkowy przystanek. To miejsce zaskakuje, jednak warto zwrócić uwagę na kilka najważniejszych punktów na mapie atrakcji turystycznych.
Globalny Bank Nasion (Svalbard Global Seed Vault). Przechowuje się w nim zapasowe kopie nasion z całego świata. Wyprawa do Banku Nasion to jedna z najczęściej wybieranych atrakcji przez turystów. Na łamach portalu Halospitsbergen.pl o Globalnym Banku Nasion opowiedział biolog Åsmund Asdal. Wejście do środka jest niedostępne dla turystów.
Kolejnym przystankiem na mapie atrakcji powinno być Muzeum Svalbardu. To niesamowita opowieść o współistnieniu człowieka z naturą. Svalbard Muzeum zlokalizowane w Longyearbyen, stanowi ważny punkt dla każdego, kto chce dowiedzieć się więcej o Svalbardzie i jego historii. Odwiedzający zobaczą jak formował się archipelag, poznają głębiej arktyczną faunę i florę oraz dowiedzą się jak wyglądało życie na Svalbardzie od pierwszych osadników po współczene struktury społeczne. W budynku znajduje się również swoiste centrum naukowe Svalbardu, czyli Svalbard Science Centre. Tutaj można nabyć również książki powiązane ze Svalbardem i Arktyką. Cena za bilet dla osoby dorosłej to około 59 zł.
North Pole Expedition Museum to z kolei hołd dla odwagi i determinacji odkrywców, którzy wyruszali w nieznane, by badać najzimniejsze rejony Ziemi. Dokumentuje historię wypraw polarnych i ich wpływ na rozwój nauki oraz ludzką wyobraźnię. Cena za bilet dla osoby dorosłej to około 55 zł.
Taubanesentralen, czyli kultowy budynek górujący nad Longyearbyen od niedawna jest dostępny od środka również dla turystów. Wzniesiony w miejscu dawnego centrum linowej kolejki transportowej działał do 1987 roku. Warto odwiedzić go, by przyjrzeć się bliżej górniczej stronie miasta. Cena biletu za osobę dorosłą to około 110 zł.
W samym sercu Longyearbyen znajduje się Galeria Nordover. W Nybyen zaś Centrum Artystów Spitsbergenu. To przestrzenie, w których królują sztuka i rzemiosło. To nie tylko galerie, to miejsca dialogu, refleksji i twórczej interpretacji życia na krańcu świata.
Svalbard Kirke. Najbardziej na północ położony kościół na świecie, należący do luterańskiego Kościoła Norwegii. Zbudowany w 1958 roku, pełni funkcję sakralną i kulturalno-społeczną. Svalbard Kirke charakteryzuje się prostą, drewnianą architekturą i pozostaje otwarty dla wszystkich, w tym turystów i osób innych wyznań.
Hiorthfjellet to góra, która dominuje nad Longyearbyen. To jedno z najbardziej malowniczych miejsc w Longyearbyen. Jej piękne kształty można podziwiać z miasta, lecz jedną z ciekawych atrakcji turystycznych jest również wędrówka na szczyt z przewodnikiem. Jeżeli marzysz o podobnych przygodach porozmawiaj z lokalnym przewodnikiem. Możesz też spróbować hikingu na Lindholmhøgda lub pozostałe okoliczne szczyty.
Wyprawa psimi zaprzęgami to przeżycie, które trudno opisać, trzeba je poczuć.
Ceny na Svalbardzie i przygotowanie do podróży
Wyprawa na Svalbard to nie tylko przygoda życia, ale też spore wyzwanie finansowe i logistyczne. Ceny w Longyearbyen są wyższe niż w Polsce. Noclegi, jedzenie i atrakcje mogą szybko uszczuplić budżet, dlatego warto zaplanować każdy wydatek z wyprzedzeniem. Równie ważne jest odpowiednie przygotowanie sprzętu turystycznego i odzieży. Pogoda potrafi zaskoczyć, dlatego niezbędne będą:
- ciepłe, termiczne ubrania,
- wodoodporne buty,
- akcesoria chroniące przed wiatrem,
- wełniane warstwy, które sprawdzają się tu o każdej porze roku.
Nie zapomnij też o solidnym ubezpieczeniu podróżnym, które powinno obejmować:
- opóźnienia lotów,
- odwołane wycieczki,
- nagłe zmiany pogody.
W nadchodzących latach rozwój technologii może sprawić, że podróż na Svalbard stanie się jeszcze bardziej przystępna. Warto jednak podróżować z główą i pamiętać, że turystyka polarna to dziś nie tylko jeden z najważniejszych filarów gospodarki tego miejsca, ale również ogromne wzywanie i przeciążenie dla środowiska. Wybierając się na Svalbard należy przestrzegać ściśle określonych zasad, nie tylko w kontekście przyrody, ale i historii, a także życia mieszkańców.
Zwyczaje w Longyearbyen
W Longyearbyen obowiązują zwyczaje, które powinni szanować wszyscy odwiedzający. Społeczność jest wyjątkowa, dlatego należy przestrzegać pewnych ściśle określonych zasad jej dotyczących.
- Dla własnego bezpieczeństwa nie opuszczaj miasta bez ochrony przed niedźwiedziami polarnymi. „Król Arktyki” rzadko jest daleko.
- Możesz swobodnie rozmawiać z mieszkańcami, ale zawsze pytaj o zgodę przed zrobieniem im zdjęcia. Szanuj prywatność innych i nie fotografuj dzieci w przedszkolach ani szkołach.
- Możesz spacerować po mieście, ale jeśli nie ma chodnika, przemieszczaj się lewą stroną drogi.
- W mieście często można spotkać renifery, pardwy i ptaki ze Svalbardu. Ciesz się dziką przyrodą z bezpiecznej odległości i nie płosz zwierząt ani ptaków.
- Psy w dog yardach i wokół nich są częstym widokiem. Prosimy nie karmić, nie dotykać ani nie niepokoić psów. Zbliżanie się do psów w celu zrobienia zdjęć jest zabronione. Jednak w komercyjnych wybiegach dla psów, bliski kontakt z psami jest nieodłącznym elementem tego doświadczenia.
- W mieście i wokół niego mamy wiele pięknych kwiatów. Ciesz się tym widokiem, ale ich nie zrywaj.
- Prosimy, pomóż nam szanować nasze dziedzictwo kulturowe. Pozostaw wszystkie zabytki kulturowe w spokoju. Wszelkie ślady osadnictwa sprzed 1946 roku są chronione prawem.
- Używanie dronów w promieniu 5 km od lotniska Longyearbyen jest zabronione.
- Prosimy, pomóż nam utrzymać piękny Svalbard w czystości. Korzystaj z udostępnionych koszy na śmieci i nie pozostawiaj po sobie żadnych śladów, w tym drobnych przedmiotów, takich jak niedopałki papierosów. W toalecie spłukuj tylko odpady naturalne i papier toaletowy, aby chronić ekosystemy fiordów przed nieoczyszczonymi ściekami.
- Nie pozostawiaj trwałych śladów swojej wizyty. Nie graweruj na skałach ani budynkach, nie buduj kopców, nie przestawiaj kamieni ani w żaden inny sposób nie pozostawiaj widocznych śladów swojej wizyty.
- Możesz fotografować zaparkowane skutery śnieżne, ale prosimy o ich niedotykanie.
- Zachęcamy do kupowania produktów lokalnych, ale pamiętaj, że nie mamy tradycji targowania się.
Życie w Longyearbyen
Społeczność Longyearbyen rzeczywiście jest wyjątkowa, zatem w jaki sposób można lepiej ją poznać, by zrozumieć to miejsce? W Longyearbyen cyklicznie odbywają się wydarzenia, w których można uczestniczyć. Są to między innymi:
Solfestuka: coroczne wydarzenie w Longyearbyen świętujące powrót słońca po nocy polarnej.
Dark season blues: festiwal bluesowy organizowany w październiku.
Polarjazz: najbardziej wysunięty na północ festiwal jazzowy na świecie. Zazwyczaj odbywa się na początku lutego.
Svalbard Kirke: miejsce spotkań lokalnej społeczności. Kościół otwarty jest nie tylko dla mieszkańców, ale i turystów.
Arctic Film Festival: podczas festiwalu prezentowane są filmy niezależne (pełnometrażowe i krótkie) poruszające tematy środowiska, ludzi i ich relacji ze światem.
Svalbard i kino to nie tak odległe światy. w Longyearbyen regularnie odbywają się pokazy filmów. We wrześniu 2025 roku jeden z nich odbywał się w Centrum Artystów Spitsbergenu w Nybyen. O Przeglądzie Filmów Polarnych w portalu Halospitsbergen.pl pisał Piotr Łepkowski.
Svalbardposten: najbardziej na północ wysunięta gazeta na świecie, można ją nabyć na przykład w lokalnym sklepie.
O czym jeszcze warto pamiętać przybywając do tego miejsca? Nie wolno zbliżać się do dzikich zwierząt, płoszyć ich ani dokarmiać. Dotyczy to wszystkich gatunków, a spotkać można tu między innymi renifery, lisy polarne, morsy, białuchy, niedźwiedzie polarne i kilkadziesiąt gatunków ptaków. Obserwacja zwierząt powinna odbywać się z dużego dystansu i najlepiej z przewodnikiem znającym arktyczne realia. Zachowaj ciszę, to miejsce działa według własnych reguł, a my jesteśmy tu tylko gośćmi. Biorąc pod uwagę powyższe, Svalbard i doświadczenia z tego regionu z pewnością pozostaną w pamięci podróżników na długo.
