Małgorzata Rosiak English version below
W Longyearbyen nad brzegiem morza wznosi się dzielnica kryjąca prawdziwy skarb. Artysta o białych włosach sprowadził tu prasę litograficzną. Mówi głosem niedźwiedzi polarnych. Zimą przed wyjściem z domu wkłada buty ze skóry renifera i brązową kurtkę. Tego dnia wichura ustąpiła spokojnym opadom śniegu. Główna ulica Longyearbyen rozświetlona świątecznymi światłami zdawała się nie zdradzać aktualnej pory roku. Splątane longyearbyeńskie ścieżki ludzkich istnień doprowadziły nas do spotkania przy ulicy 225. Trzymaj się z daleka- te słowa padały tego dnia wielokrotnie i opowiadały historię, która zaczęta w 1989 roku zaowocowała wystawą Ligg Unna w Nordover na Svalbardzie.
Olaf Storø zmierzył się ze wzrokiem białego niedźwiedzia i za pośrednictwem sztuki patrzy przezeń na wszystkich otwartych na słuchanie. Mówiąc niedźwiedzim głosem- nie powinno was tu być, ten krajobraz nie został stworzony dla ludzi- odnosi się do rosnącego znaczenia turystyki na Svalbardzie, lecz nie tylko. Stay Away to wiadomość skierowana do wszystkich skradających się do domu niedźwiedzi polarnych, ale również nawiązanie do krwawych ambicji współczesnych dyktatorów.
Olaf Storø przybył na Svalbard w 1989 roku. Jako wychowanek trapera wiedział, jak polować, rozpalać ognisko i zachowywać się w górach. To właśnie natura uczyniła go artystą, który tworzy w najwyżej wysuniętej na północ pracowni litograficznej, ale i wzmacnia swoim głosem chór Store Norske. Rozmawiamy między innymi o zmieniającym się krajobrazie Longyearbyen, procesie twórczym i ciszy, która potrafi być ogłuszająca. Olaf Storø opowiada też o polowaniach, spotkaniach z niedźwiedziami polarnymi, jego relacji z Bossem i odnajdywaniu nieoczekiwanych odpowiedzi.
Nasze pierwsze spotkanie było niezwykłe. Myślisz, że skrzyżowanie naszych dróg miało jakiś cel? Myślisz, że tak miało być?
Oczywiście, dla mnie też było to ważne. Jesteśmy równi. Każda osoba nosi swoją cząstkę prawdy. Łatwo powiedzieć chcę być bogaty lub chcę mieć wszystkie te talenty, ale mądra dusza rozumie, że ważne, aby spojrzeć również na drugą stronę. W naszej kulturze podziwiamy młodość, bogactwo, piękno. Może właśnie to jest naszym największym problemem. Mając tyle pieniędzy, ile mamy w Norwegii, zapominamy o stronie duchowej. Myślimy tylko ja, ja, ja.
Hedonistyczne życie.
Potem dochodzisz do etapu w życiu, w którym naprawdę tracisz radość.
Bo nie możesz znaleźć jej w sobie.
Tak, a radość życia polega na byciu świadkiem, na obserwowaniu tego, co się dzieje. Kiedy spotykam złych ludzi lub doświadczam złych zachowań, zaczynam się śmiać, wiem, że być może tego potrzebuję, ale dziś tego nie przyjmuję. Niech to przyjdzie w przyszły poniedziałek. Wszystko ma swoje znaczenie.
Przybyłeś na Svalbard w 1989 roku, jak wtedy wyglądało Longyearbeyn? Jacy wówczas byli ludzie mieszkający tutaj i jaką ty byłeś osobą? To miejsce cię zmieniło?
Powodem, dla którego tu przyjechałem, był były gubernator, Helge Ingstad. Był traperem w Kanadzie i na Alasce. Urodziliśmy się w tym samym mieście, w Levanger, na północ od Trøndelag. Żył ponad sto lat. Napisał wiele książek, a jedną z nich zatytułował Landet med de kalde kyster, Kraina zimnych wybrzeży. Jego prosta opinia była taka, że Svalbard oznacza zimne wybrzeże. Sval jest zimny, bard oznacza brzeg, wybrzeże. Opisano to w Islandzkich Sagach Królewskich. Opowiadał historie o Svalbardzie, a my z nimi dorastaliśmy. Był przyjacielem mojego ojca. Tuż przed śmiercią wyznał mi, że obiecał mojemu ojcu, iż po jego odejściu się mną zaopiekuje. Pomysł był taki, że skoro on jest doświadczonym traperem, ja będę jego praktykantem. Miał bardzo chore płuca, więc nie było to możliwe. Ale dużo czasu spędzaliśmy w górach.
Marzyłem o krajobrazie. I znalazłem go tutaj. Nie wiedziałem, gdzie jest, ale kiedy przyjechałem, pomyślałem miło cię widzieć. Było to jak spotkanie z człowiekiem. Spojrzeliście sobie w oczy i poznaliście się.
Kiedy tu przyjechałem, byłem ojcem dwójki dzieci i mężem. Marzyłem o krajobrazie. I znalazłem go tutaj. Nie wiedziałem, gdzie jest, ale kiedy przyjechałem, pomyślałem miło cię widzieć. Było to jak spotkanie z człowiekiem. Spojrzeliście sobie w oczy i poznaliście się. Może wszyscy obiecaliśmy sobie pomóc w przyszłości? Dawno temu. Może obiecaliśmy to tutaj, na ziemi. Może obiecaliśmy to w innym miejscu, na poziomie duchowym. Facet, który zabierał mnie w góry, był starszy. Miał około pięćdziesięciu lat. Ja miałem jedenaście, ale byliśmy najlepszymi przyjaciółmi. Ludzie nie pojmowali, co to oznacza. Mogłem na nim polegać. Nauczył mnie strzelać, woskować narty, rozpalać ogień i łowić ryby. Obiecał mojemu ojcu, że nauczy mnie tych rzeczy.
Byłem ojcem dwójki dzieci, członkiem związku artystów i mogłem ubiegać się o chatę. Wylądowałem na lotnisku, w lutym było -28 stopni. Miałem kurtkę z jagnięcej skóry i musiałem nauczyć się wszystkiego od nowa, bo można tu zginąć. Na kontynencie przeżyjesz, to znaczy, jeśli chcesz umrzeć, musisz zrobić to sama. Tutaj, dziesięć minut od miasta, jeśli nie zachowasz się odpowiednio, odmrozisz sobie palce, kości i stopy. I jest tu jeden koleś, który może cię zjeść.
Zacząłem malować małe obrazy, małe akwarele. W Ny-Ålesund, około 150 kilometrów na północ, nie było ram, więc musiałem zrobić je sam. Pociąłem trochę drewna znalezionego w morzu, zrobiłem z niego ramy i włożyłem do nich obrazy. W końcu zorganizowaliśmy wystawę i wszystko zostało wykupione. Wtedy zrozumiałem, że ludziom naprawdę podobało się to, co robiłem, choć mnie samemu się to nie podobało. Myślałem, że to nic takiego, że to tylko eksperymenty, bzdury. Dziś, patrząc na stare obrazy, mam wrażenie, że są autentyczne i wynikają z prawdziwego doświadczenia. Nie jest to coś, co można znaleźć na Facebooku czy w telewizji. To prawdziwe życie.
Teraz, kiedy coś ukończysz, podoba ci się to?
Moja żona dzwoni do mnie, gdy coś tworzę. Kiedy robiłem tego niedźwiedzia polarnego, zapytała, jak mi idzie, a ja odpowiedziałem, że idzie do diabła. Chodzi o to, by nie mieć zbyt wysokich oczekiwań. Zostawiam to, jak jest, i pozwalam, by się rozwijało. To, co robię, to próba urzeczywistnienia myśli i marzeń. W jaki sposób można urzeczywistnić marzenia? Są abstrakcyjne, ale chcesz osadzić je na tym poziomie, na papierze. Później dowiedziałem się, że sny są prawdziwe i można stworzyć wszystko.
W przyszłości będziemy mieli ogrodzenia wokół miasta i niedźwiedzia polarnego obserwującego zoo, czyli ludzi. Niedźwiedzie polarne obserwują. To jak zoo z ludźmi w środku, a niedźwiedzie polarne to kolesie, którzy tu mieszkają i patrzą na nas.
Niedźwiedź polarny jest jedynym zwierzęciem na Svalbardzie, które zagraża człowiekowi. Nie uważasz, że oferta Matki Natury byłaby sprawiedliwsza, gdyby była szersza?
Powtarzam to od wielu lat. W przyszłości będziemy mieli ogrodzenia wokół miasta i niedźwiedzia polarnego obserwującego zoo, czyli ludzi. Niedźwiedzie polarne obserwują. To jak zoo z ludźmi w środku, a niedźwiedzie polarne to kolesie, którzy tu mieszkają i patrzą na nas. Niedźwiedzie polarne tu przynależą, my nie. Ludzie nie powinni tu mieszkać. Natura mówi, że nie można tu mieszkać. Jeśli odetną prąd, może 10% ludzi przeżyje.
Dlatego tytuł twojej wystawy to Stay Away?
Tak, jestem niedźwiedziem polarnym, możesz mnie oglądać, ale z daleka, nie stąd.
Stay Away to przesłanie od natury, a może nawiązanie do trwających na świecie konfliktów i krwawych ambicji dyktatorów?
Oczywiście, że tak. Ważne, by zachować nadzieję i wiem, że będziemy ewoluować. Jeśli chcesz coś zmienić, będzie gorzej, zanim będzie lepiej. Jeśli wejdziesz do ciemnego pokoju i zapalisz światło, zobaczysz, że wszędzie jest ciemno. Ciemność ucieka przed światłem. Będzie gorzej, zanim będzie lepiej, ponieważ światło pokaże ci brzydotę drugiej strony. Nie można zrozumieć światła bez zrozumienia ciemności. Żyjemy tu w ciemności. Dziś czarny piątek! (śmiech). Żyjemy tu teraz, a pozostając w ciemności i samotności, odnajdujemy prawdy, której nie znajdujemy, mając wokół siebie wielu ludzi. To, co odkryłem o świecie duchowym, odnalazłem w samotności.
Potrzebujesz ciszy, żeby tworzyć?
Myślę, że coraz lepiej radzę sobie z dbaniem o ciszę, a moja żona Kjersti daje mi tę możliwość. Potrafi dostrzec, kiedy jej potrzebuję. Najmłodsza córka patrzy na mnie i mówi widzę, że nad czymś pracujesz. Masz myśli i marzenia, jeszcze zamglone, nierzeczywiste. Pragniesz jednak nadać im formę, uczynić je rzeczywistością. Potrzebujesz ciszy, duchowego kontaktu, choć religie są niebezpieczne. Problem na świecie zaczął się od tego, że Adam przyszedł tutaj, do domu do Ewy, i powiedział ktoś ze mną dzisiaj rozmawiał. Kiedy ludzie próbują mówić słowami bogów, zaczynają się problemy, ponieważ mieszają w to własne ambicje.
Większość prób przypada początek naszego życia. I to się skończy. Będą się pojawiały, dopóki nie będziesz wystarczająco silna. Po rozpoczęciu wojny poproszono mnie, żebym przyjął pracę przewodnika na łodzi i popłynął do Barentsburga. Martwiłem się wtedy o dzieci w przedszkolu i w szkole, o wojnę, bo miało być tam wielu Rosjan i Ukraińców. Kiedy dotarliśmy do Barentsburga, było dwadzieścia dziewięć osób ze szkoły, dorosłych i dzieci. Olaf, możesz opowiedzieć coś o byciu artystą? Zapytał lider szkoły. Odpowiedziałem, że staram się tworzyć moje marzenia. Za każdym razem, kiedy mam marzenie, próbuję je stworzyć poprzez pisanie.
Miałem dziewczynę, z którą się rozstałem. Chciałem więc stworzyć przyszłość. Napisałem, że chcę spotkać kogoś, kto potrafi stać na własnych nogach, nie na moich, kto jest samodzielny ekonomicznie, kto zechce towarzyszyć mi w podróżach na skuterze, na polowaniach, podczas żeglowania, ale przede wszystkim chciałem psa. Napisałem to na kartce i narysowałem wokół słowa pies okrąg. Codziennie rano wyciągałem tę kartkę, czytałem i materializowałem to, co napisałem, a potem to znalazłem. Nosiłem ją w kieszeni, więc kartka była całkowicie zniszczona. Pojechałem na moją wystawę, ale przez ten czas mieszkałem na łodzi. Wystawa rozpoczęła się w piątek, 31 października, dziewięć lat temu. W sobotę przyszła kobieta, chciała kupić obraz.
Zapytałem, czy chce kawy i ciasta. Odpowiedziała, że nie, bo ma ze sobą psa. Zapytałem, jaki to pies. Chodziło o eurasiera. Zapytałem, czy mogę porozmawiać z psem. Poszedłem na zewnątrz. Pies był przypięty do płotu sąsiada.
Kiedy kobieta wyszła na dwór, powiedziała, że nigdy nie widziała niczego podobnego. Pies był tak blisko mnie, jak tylko mógł. Stał na dwóch łapach. Kobieta zapytała, co dzieje się z tobą i psem? Odpowiedziałem, że nie wiem, że zawsze tak było. Kobieta zapytała, dlaczego nie mam własnego psa. Odpowiedziałem, że nie spotkałem jeszcze odpowiedniego. Jesteśmy małżeństwem od sześciu lat. Kiedy pobraliśmy się z Kjersti zastanawialiśmy się, co umieścić wewnątrz obrączek. Wygrawerowaliśmy datę i słowa Boss wiedział. Mówię o psie, bo on wiedział, co się wydarzy.
Nie wpisałem imienia psa na tej kartce, nie wpisałem imienia kobiety. Po prostu wysłałem to w świat. Opowiedziałem tę historię dzieciom ze szkoły w Barentsburgu. Potem narysowaliśmy na kartce duże serce i rozmawialiśmy o ich marzeniach. Było to po rozpoczęciu wojny.
Dwa miesiące później dostałem telefon ze szkoły, że mają coś dla mnie. Był maj, nadeszła wiosna. Kiedy przyjechałem do szkoły, przygotowano dla mnie całe wydarzenie. Na ścianie wisiał plakat z wieloma sercami i różnymi kolorami. Był tam chłopiec, miał około siedmiu lat. Stanął na krześle i ogłosił, że chce jeszcze raz opowiedzieć o swoim marzeniu. Wyjawił, że pragnie zostać policjantem, ponieważ ludzie zbyt często się ze sobą kłócą. Potem mówił chłopiec, który chciał zostać tancerzem, inny chciał być pisarzem, trzeci chciał zostać pianistą jazzowym. Później nauczycielka wspomniała, że dałem dzieciom narzędzie, by rozmawiały o swoich marzeniach. Nie musiały już rozmawiać o wojnie.
Nawet jeśli twój cel wydaje się mały, odległy i nieosiągalny, wiara może sprawić, że będzie on osiągalny?
Kiedy jesteśmy na polowaniu, strzelam tylko raz, nie więcej. Zawieram umowę z tym zwierzęciem. Jestem wdzięczny, zanim strzelę i za każdym razem, gdy bierzemy mięso z zamrażarki. Moja żona patrzy na mnie, kiedy strzelam do renifera, a potem wypijam trochę jego krwi. Jesteśmy jednością i to dar. Pewnego dnia byliśmy na polowaniu, Kjersti, ja i kolega popłynęliśmy łodzią do Tempefjorden. Pomyślałem, że pójdę na górę. Przez lornetkę ujrzałem renifery na szczycie, to jakieś dwie godziny marszu. Ordman zabrał Kjersti do chaty, a potem dołączył do mnie. Zwierzęta biegały jak szalone. Zastanawiałem się, co mam zrobić. Powiedziałem do Bossa, że będziemy bawić się w stado zwierząt. Podeszły do nas. Położyłem się i czekałem, aż przejdą sto metrów. Może rozumieją nasz język, może my zrozumieliśmy ich.
Jaki jest twój stosunek do Svalbardu? Zimny czy ciepły?
W środku jest ciepły, na zewnątrz zimny. Tutejsze społeczeństwo jest niebezpieczne, ponieważ ma wszystkie złe strony małego miasta. Wszyscy wszystko wiedzą i nikt nie chce ci pomóc. Właściwie to nienawidzą cię, choć wszyscy mówią, że ludzie tutaj są mili. To studium królów i królowych. Jeśli ja mogę mieć pozycję, ty możesz zostać królem. Wtedy otrzymasz swój harem, ludzi, którzy będą cię naśladować i śpiewać tę samą melodię. A jeśli nie będą, jako król ich odrzucisz, bo zawsze pojawią się nowi, idący własną ścieżką. To niebezpieczne. Trzeba mieć w sobie dość pokory, by uznać, że każdy nosi w sobie cząstkę prawdy.
To zdrowy sposób.
To zdrowy sposób, aby zaakceptować, że każdy nosi cząstkę prawdy. Jeśli ktoś pomyśli, że może okiełznać świat lub nim rządzić, świetnie, niech próbuje. Ja przestałem próbować. Chcę tylko do niego dołączyć, chcę akceptować i być świadkiem, nic więcej. Kiedy ludzie pokazują, kim są, po prostu w to uwierz.
Czy kiedykolwiek spotkałeś się ze wzrokiem niedźwiedzia polarnego?
Ja i Boss polowaliśmy w Tempelfjorden. Chodziliśmy tam godzinami. Myślę, że wtedy był 6 września. Było mroźno. Wypiłem herbatę, Kjersti kawę. Powiedziałem Kjersti, że idę na polowanie. Odpowiedziała, że mnie podwiezie. Jechaliśmy w dół doliny w pobliżu Camp Barentz. Miałem cztery godziny marszu w jedną stronę. Była czwarta nad ranem. O szóstej rano spotkałem niedźwiedzicę polarną ze swoim dwuletnim szczenięciem. Leżała na środku ścieżki, po lewej stronie rzeki. Nazywaliśmy ją Frost. Była sławna, często ją filmowano. Każde z jej szczeniąt nie żyje. Kazała im napadać na chaty. I powiedziała im, że ludzie nie są niebezpieczni. Leżała tam ze swoim szczenięciem. Nazywaliśmy go Little Basterds, bo cały czas robił głupie rzeczy. Jego specjalnością było wczołgiwanie się pod chatę i przechodzenie przez podłogę. Kiedy ludzie chcieli go odstraszyć, race nie pomagały. Jedyne na co reagował to sylwestrowe petardy lub gumowe kule. Zanim zauważyłem niedźwiedzia, Boss próbował mi coś powiedzieć. Skakał dookoła na wszystkich czterech łapach. Nie rozumiałemgo go. Szliśmy powoli i tuż za wzgórzem zobaczyłem ją. Nie miałem naboju w pistolecie na flary. Rewolwer był w plecaku. Stałem więc bez naboi i bez broni i stwierdziłem, że nie chcę im przeszkadzać, kiedy śpią, więc odejdę. Zszedłem do rzeki po prawej stronie. Kamienie toczyły się pod moimi stopami. To było około dziesięciu metrów w dół. Wolałem nie pływać.
Miałem lornetkę z dalmierzem. Położyłem dłoń na trawie, uniosłem ją i odmierzyłem trzydzieści dwa metry. Spojrzałem jej w oczy, wysyłając wiadomość. Nie będę ci przeszkadzał. Po prostu śpij. Po prostu o nas zapomnij. Jesteśmy historią. Już nas nie ma. I odwróciła się. Odszedłem na pięćset metrów, nie odwracając głowy, nie mówiąc Bossowi, że się boję. Nie chcieliśmy zaczynać walki.
Nad rzeką, stojąc na piasku załadowałem wszystko. Rewolwer tutaj, karabin tutaj, pistolet sygnałowy, wszystko było gotowe. Postanowiłem, że jeśli pojawi się jakieś zwierzę, to strzelę. Jeśli będzie to renifer, strzelę, bo niedźwiedzie polarne muszą coś jeść. Mogłem na nią patrzeć, widziałem ją przez półtorej godziny. Czułem, że zawarliśmy umowę. Około południa zaczęliśmy wracać. I już jej nie widziałem. Wtedy zadzwoniłem do Kjersti i umówiliśmy się, że przyjdzie w moją stronę; powiedziałem, że będziemy po prawej stronie doliny, bo tam leży Frost. Kjersti była tu nowa. Poprosiłem ją, żeby spotkała się ze mną w jednej z chat w dole doliny. Zaczęliśmy wracać. Po pół godziny przyleciał helikopter z miasta, ścigając Frost i jej syna. Zawarliśmy umowę. Spotykałem ją wiele razy, ale nigdy bliżej niż na trzydzieści dwa metry. Myślę, że niedźwiedź polarny chce, żebym przekazał wiadomość. Myślę, że właśnie o to chodzi.
Ta wiadomość to trzymaj się z daleka?
Trzymaj się z daleka, to miejsce nie jest dla ludzi. Musisz być pełen szacunku, a jeśli zastrzelisz zwierzę, takie jak renifer, resztę zostaw mnie.
Mój przyjaciel zapytał mnie kiedyś, czy mógłbym dołączyć do niego na polowaniu. Zastrzelił zwierzę, ale było pełne pasożytów, robaków, więc nie mógł wykorzystać mięsa. Pozwolono mu na kolejne zwierzę. Kiedy dotarliśmy do brzegu, podniósł strzelbę, chciał ją wypróbować. Strzelił do kawałka drewna. Zrobił to trzy razy. Zapytałem, dlaczego strzelił trzy razy i czy wie co zrobił. Zadzwoniłeś trzy razy. Będziemy mieli gościa, bądź pewien, bo to ostatni dzień polowania.
Za każdym razem, gdy Boss napotyka niedźwiedzia polarnego, jest bardzo spokojny, ale skoncentrowany, obserwuje mnie. Właściwie w tym momencie obserwował niedźwiedzia polarnego. Ronnie, mamy gościa, powiedziałem. Był to gigantyczny niedźwiedź polarny, ważący około pięciuset kilogramów. Bez zastanowienia chwyciłem pistolet sygnałowy i strzeliłem. Odstraszyło go to.
Zniknął za wzgórzem. Boss zaczął reagować na jakieś ślady. Ona też tam była i miała szczeniaka. Mieliśmy więc trzy niedźwiedzie polarne. W nocy padał śnieg. Były świeże, duże ślady samca, mniejsze samicy i jeszcze mniejsze szczenięcia. Wokół były trzy niedźwiedzie polarne, więc pomyślałem, że stanę na wzniesieniu. Poszedłem na górę, aby spróbować znaleźć miejsce, z którego można rozejrzeć się dookoła. Podczas rozbioru zwierzęcia przylatują mewy i czekają na resztki. Wszystkie mewy były w powietrzu. Zgadnij, kto przyszedł?
Są bardzo szybkie i przyspieszają od zera.
Jeśli masz skuter śnieżny, który nie zadziała, nie uciekniesz. Najpierw trzeba go uruchomić. Jeśli silnik jest włączony, można odjechać, ale jeśli się zatrzyma, nie ma żadnych szans. Niedźwiedzie polarne są jedynymi, które postrzegają ludzi jako pożywienie i naprawdę na nich polują. To niebezpieczne zwierzęta. Po ślubie, następnego ranka dałem mojej żonie prezent. Kjersti dostała rewolwer 44 Magnum. Wiadomość brzmiała teraz możesz o siebie zadbać. Możesz iść, gdzie chcesz. Oboje mamy 44 Magnum, ale mam też 357, czyli 8 mm.
Mniejszy.
Trochę mniejszy, ale ze znacznie tańszą amunicją. Łatwiej więc z nim ćwiczyć.
Idąc na polowanie, używasz rewolwerów jako zabezpieczenia bez długiego karabinu ze względu na wygodę?
W namiocie, w chacie. Można go trzymać pod kombinezonem i nikt go nie zobaczy. Jeśli wybieramy się na wycieczkę do domku lub na łódź, to rewolwer też zabieramy. Zwykle, gdy wybieram się na polowanie, trzymam rewolwer po tej stronie, pistolet sygnałowy po tej stronie i karabin, w zależności od tego, na co polujemy.
Czy kiedykolwiek płakałeś z powodu natury?
Kiedy byłem gazeciarzem, szczególnie rano, kiedy wychodziło słońce, a na górach była mgła. Dorastałem w rodzinie z dużą ilością alkoholu i problemów. Spędziłem półtora roku w domu dziecka. Wtedy jeszcze o tym nie wiedziałem, ale wiedziałem, że natura zawsze była wokół mnie. Na początku XXI wieku siedziałem w swoim studiu, gdy zapytałem moją starszą siostrę, czy byłem w domu dziecka. Spojrzała na mnie zaskoczona i zapytała, skąd to pytanie. Odpowiedziałem, że widziałem na plaży małego chłopca, który płakał. Opisałem jej krajobraz. Byłem w domu dziecka; to był biały dom na obrzeżach Trondheim. Płakałem, bo tęskniłem za rodziną, ale wokół było tak pięknie.
Czy jesteś pokornym obserwatorem natury? I czy jest to klucz do uchwycenia jej w sztuce?
Miałem dziewięć lat i siedziałem przed namiotem z naszym psem. Psy zawsze były w moim życiu. Był wieczór, paliło się ognisko, a ja bałem się ciemności. Tego wieczoru przestałem się bać, ponieważ odezwał się głos, który powiedział, że zaopiekuje się mną. Od tamtej pory nie boję się ciemności, w ogóle. Ciemność jest czymś bardzo przyjemnym. Pomaga skoncentrować się na rzeczach wewnątrz siebie. Nie boję się natury, nie boję się niedźwiedzi polarnych, ale boję się braku koncentracji. Trzeba być skupionym. Nie podejdę do niedźwiedzia polarnego z drewnianym kijem w ręku.
Jeśli nie boisz się ciemności, zapytam o ciemność, ponieważ mamy teraz noc polarną. Czy paradoksalnie łatwiej jest w niej dostrzec pewne rzeczy?
Oczywiście, bo można skupić się na znalezionych odpowiedziach. Znajdziesz je w środku samotności i ciemności, zwłaszcza w saunie. Sauna ma dla mnie znaczenie, jest rodzajem medytacji. Zawsze znajdziesz odpowiedzi, o które nawet nie prosiłaś. Wikingowie, a także Lapończycy budowali sauny jako pierwsze. Następnie budowali przestrzeń dla zwierząt. Na końcu tworzyli domy dla ludzi. Sauna wpływa na nas na poziomie komórkowym. Gdy toksyny opuszczają ciało, pojawia się przestrzeń na mądrość. Znalazłem wiele odpowiedzi w górach. Byłem pasterzem i biegałem po wzgórzu razem ze stadem owiec.
Czy śpiewasz podczas wędrówek lub polowań?
Śpiewam cały czas. Jeśli nie śpiewam głośno, robię to w głowie. Wszystkie piosenki ze śpiewnika, z kościoła. Miałem przyjaciela, który był tutaj księdzem w latach 2006-2008 i mieliśmy zawody. Naprawialiśmy skuter, a kiedy ludzie przychodzili i pytali, kto jest księdzem, Magnus odpowiadał, że ja jestem księdzem. Zrobili nam test i kazali zaśpiewać wers ze śpiewnika. Nie dowiedzieli się, że to nie ja.
Czy kiedykolwiek malowałeś zorzę polarną?
To bardzo, bardzo trudne, ponieważ cały czas się porusza. Zajmowałem się tym zarówno w litografii, jak i w malarstwie. Jedna z nich wisi w muzeum w Oslo. Dla mnie zorza polarna jest bardzo duchowa.
Boję się ją malować, bo jeśli wyjdzie idealnie, może zniknąć. Wtedy to zniszczę. Ale wciąż pracuję z moją górą. Wciąż pracuję nad moim obrazem, próbując trafić w cel z różnych odległości. To jak strzelanie na oślep, z różnych stron, pod różnymi kątami.
Czy nadal czujesz, że nie jesteś gotowy, aby zrobić to tak idealnie, jak chcesz?
Pamiętam, że kiedy tu przyjechałem, pytano mnie, dlaczego nie maluję niedźwiedzi polarnych. Najpierw musiałem się tego nauczyć. Ludzie nie tworzą niedźwiedzi polarnych; tworzą coś niedojrzałego, co nie jest niedźwiedziem polarnym. Jeśli zamierzasz malować coś takiego, musisz poznać niedźwiedzia polarnego. Trzeba zrozumieć jego istotę. Kiedy robiłem te grafiki, eksperymentowałem w studiu. Dwie z tych odbitek należą do mojego przyjaciela, marynarza. On i jego żona mieszkają na łodzi od dziesięciu lat. Pobrali się tutaj w 2014 roku. Teraz są w Seattle; przez trzy lata mieszkali na Grenlandii. Przepłynęli przez Przejście Północno-Wschodnie. Zamierzają popłynąć w dół do Panamy, wrócić na górę i udać się do Indii Zachodnich. Następnie wiosną ponownie udadzą się na Grenlandię. Istnieje nadruk, który jest dla nich prezentem. Jest też bardzo czerwony, który jest prezentem dla Trust Arktikugol. Ten druk jest jednym z powodów, dla których powiedziałem muzeum, że jeśli zamierzają coś tu napisać, muszą przetłumaczyć to na ukraiński i rosyjski, a także na angielski i norweski.
kontynuuj podróż
„Polar bears belong here, we don’t. People shouldn’t live here”. Olaf Storø about silence, landscape and life in Svalbard since 1989
In Longyearbyen on the seashore rises a neighborhood hiding a real treasure. An artist with white hair and a beard of the same color brought a lithographic press here. He speaks in the voice of polar bears. In winter, he puts on reindeer skin boots and a brown jacket before leaving home. On this day, the gale gave way to a calm snowfall. Longyearbyen’s main street lit up with Christmas lights seemed not to betray the current season. Longyearbyen’s tangled paths of human existence led us to a meeting at 225th Street. Stay away-these words were said repeatedly that day and told a story that began in 1989 and resulted in an exhibition Ligg Unna at the Nordnorsk Kunstmuseum on Svalbard.
Olaf Storø faced the gaze of the white bear and, through art, looks through it to anyone open to listening. By speaking in a bear’s voice-you shouldn’t be here, this landscape was not made for humans-he is referring to the growing importance of tourism on Svalbard, but not only. Stay Away is a message aimed at all the polar bears creeping home, but also a reference to the bloody ambitions of modern dictators.
Olaf Storø arrived on Svalbard in 1989. As a trapper’s upbringing, he knew how to hunt, make a fire and behave in the mountains. It was nature that made him an artist, who creates in the northernmost lithographic studio, but also enhances the Store Norske choir with his voice. Among other things, we talk about the changing landscape of Longyearbyen, the creative process and the silence, which can be deafening. Olaf Storø also talks about hunting, encounters with polar bears, his relationship with Boss and finding unexpected answers.
Our first meeting was extraordinary. Do you think that crossing each other’s paths had a purpose? Do you think it was meant to be?
Of course, that was important to me too. We are equals. Every person holds a piece of the truth. It’s easy to say „I want to be rich”, or „I want to have all these talents”, but a wise soul understands that it’s important to look at the other side as well. In our culture, we admire youth, wealth, beauty—things like that. Maybe that’s actually our biggest problem. With so much money as we have in Norway, we forget the spiritual side. We only think about me, me, me.
Hedonistic life.
Then you reach a point in life where you are actually losing the joy.
Because you can’t find it just in yourself.
Yes, and the joy of life is to be a witness, to see whatever happens. When I meet terrible people or bad behavior I start to laugh, knowing that maybe I need it, but not today, let’s have it next Monday. Everything has a meaning.
You arrived in Svalbard in 1989, what was Longyearbyen like back then? What were the people like and what kind of person were you? Did this place change you?
The reason I came here was a former governor, Helge Ingstad, who was a trapper in Canada and Alaska. We were born in the same city, in Levanger, north of Trøndelag. He lived for over 100 years. He wrote plenty of books and one of them called Landet med de kalde kyster, The land of the cold coast. His simple opinion was that Svalbard means cold coast. Sval means cold, and bard means shore or coast. It’s mentioned in the Kings’ Sagas in Iceland. He had many stories about Svalbard, and we grew up with those tales. He was a friend of my father’s. Just before he died, he told me that he had made an agreement with my father: that when my father passed, he would take care of me. The idea was that since he is an experienced trapper, I would be his apprentice. He had sick lungs, so it wasn’t possible. But we spent a lot of time in the mountains.
When I came up here, I was the father of two children, married to a wife. I had been dreaming about the landscape, and I discovered it here. I didn’t know where it was, but when I arrived, I thought: nice to see you. It was like meeting a person.
You looked that person in the eye and you knew each other. Maybe we all have promised to help each other in the future long ago. Maybe we promised this here on the Earth. Maybe we promised this another place, perhaps on a spiritual level.
This man who brought me up in the mountains was an older guy. He was around 50 years old. I was eleven, yet we were the best of friends. People didn’t really understand what that meant. I could rely on him. He taught me how to shoot, wax my skis, make a fire, and fish. He promised my father that he would teach me these things.
I was the father of two kids, a member of an artist union. It was possible for me to ask for the cabin. I was shocked. I landed at the airport, it was -28 degrees in February, I had a lambskin jacket and I had to learn everything again because here you could die. On the mainland, you will survive, I mean, if you want to die, you have to go for it. But here ten minutes away from the city, if you don’t behave properly, you freeze your fingers, bones, feet and there is one guy here, who might eat you. I started to paint small paintings, small watercolors. In Ny-Ålesund, even 150 kilometers further north there were no frames, so I had to make frames myself. I cut up some wood that I found in the sea, made frames out of it and put the pictures in. In the end we made an exhibition and people bought everything. Then I understood that they really liked what I was doing, but I didn’t value it. I thought, this is nothing, this is just experimenting, rubbish. Today, when I see the old work, I think it’s genuine and comes from a real experience. This isn’t something you find on Facebook or on TV. It’s real life.
Now, when you finish something, do you like it?
My wife called me when I did something. For example, when I made this polar bear she asked me how it’s going, and I said it was going to hell. There’s something about not having too high expectations. Just leave it as it is and let it develop. What I’m really doing is trying to turn thoughts and dreams into reality. And how can you turn dreams into reality? They are abstract, and you want to bring them to the paper. You want to create something from them. Later I learned that dreams are real and you can create anything.
The polar bear is the only animal that poses a threat to humans here on Svalbard. Don’t you think Mother Nature’s offer would be fairer if it were broader?
I have said it for many years. In the future, we will have fences around the city with polar bears watching the zoo, which is the people. The polar bears are watching. It’s like a zoo where the people are inside, and the polar bears are the ones who truly live here. Polar bears belong here, we don’t. People shouldn’t live here. Nature tells us we can’t live here. If they cut the electricity, maybe 10% would survive.
Is that why the title of your exhibition is Stay Away?
Yes, I’m a polar bear, you’re allowed to watch me, but from a distance, not from here.
Stay Away is a message from nature or maybe message relate to the ongoing conflicts in the world and the bloody ambitions of dictators?
Yes, of course. It’s important to keep hope, and I know that we will evolve. If you want to change something, it will be worse before it gets better. If you enter a dark room and turn on the light, you will see the darkness all around. Darkness runs away from the light. It will be worse until it gets better because the light reveals the ugliness of the other side. You cannot understand light without understanding darkness. We’re living here in the darkness, fitting, since it’s black friday today! (laughs). We are living here now, and by staying in the dark and in the loneliness, you will discover truth, which you will not find with many people around. What I have learned about the spiritual world, I found it in solitude.
Do you need silence to create?
I think I’m getting better at taking care of the silence, and my wife Kjersti gives me the opportunity to do so. She could see when I needed silence. My youngest daughter, she would look at me and say: yes, you’re working with some. You have thoughts, the dreams, they are in the fog, and they haven’t become reality yet, but you want to create reality out of it. What you need is silence, spiritual contact.
Religion is dangerous. The problem in the world started when Adam came here, home to Eve and said: someone spoke to me today. The moment you are the one who tries to speak god’s words, then you have problems because you’re mixing your ambitions. Most of the tests in this life, you faced them early in your life. And it will end. The attempts will continue to appear until you are strong enough.
After the war started, I was asked to take a guide job on a boat and go to Barentsburg. I was actually worried about the kids in the school, about the war because there were being Russians and Ukrainians. When we arrived in Barentsburg, there were 29 people from the school, adults, and kids. The leader of the school said, Olaf, can you tell something about being an artist? I replied that I try to create my dreams. Every time I have a dream, I try to create it in writing.
For example, I had a girlfriend and we broke up. I wanted to create the future. I wrote down that I want to meet someone who can stand on her feet, not on mine, who has her economy, who wants to join me for trips, scootering, hunting, sailing, but most of all, I want a dog. I wrote it down on the paper, and I made a circle around it. Every morning I took out the piece of paper and read it, visualizing it, and then I found it. I had it in my pocket, so that piece of paper was totally worn out. Later I went with my exhibition, but I stayed on the boat.
The exhibition started on Friday the 31st of October, nine years ago. On Saturday, a lady came; she wanted to buy a painting. I asked if she wanted a coffee and cake. She said no because she had a dog with her. It was an Eurasier. I asked her if I could talk to the dog. Then I went outside. There was a dog tied to the neighbor’s fence.
When she came outside, she said she had never seen anything like it. The dog was as close to me as he could, standing on his two paws. The woman asked what was wrong with me and the dog? I said I didn’t know, it had always been like that. The woman asked why I didn’t have a dog. I said I hadn’t met the right guy yet. Now, we’ve been married for six years. When Kjersti and I got married, we wondered what to put inside our wedding rings. We engraved the date and the words Boss knew. I mean, the dog knew what was happening. I told this story to the children from school in Barentsburg. Then we made a big heart on the paper and talked with the kids about their dreams. This was after the war started.
Two months later, I received a phone call from the school, that they had something for me. It was in May; spring had arrived. When I came to the school, they had a whole arrangement for me. There was a poster on the wall with many hearts and colors. A boy was standing on his chair, and he said I want to tell you about my dream again. He mentioned that he wanted to be a policeman because people were fighting too much. Then there was the boy who want to be a dancer, another wanting to be a writer, and a third aiming to be a jazz pianist. Afterwards, the teacher remarked that I had given them a tool to talk about their dreams. They no longer needed to talk about the war. You can create anything, but must believe in it.
Even if your goal seems small, far away and unattainable, proper faith can make it attainable.
When we are hunting, I only shoot once, no more. I made an agreement with that animal. I’m thankful before I shoot, and I’m thankful every time we take from the freezer or the dried meat we have. My wife is looking at me when I shoot the reindeer and then drink a little of the blood. We are one, and it’s a gift.
Once we were hunting, Kjersti and me and a friend, and we went on a boat to Tempefjorden. I thought I will go up the mountain. I could see in the binoculars that there were reindeer at the top, about a two-hour walkaway. Ordman took Kjersti to the cabin and then joined me. The animals were running like hell. I wondered what I was going to do. I said, Boss, we’re going to play a flock of animals.They are coming towards us. Then it was just to lying down and waiting until there were 100 meters. Maybe they understood our language, maybe we understood theirs.
What is your relationship with Svalbard? Is it cold or warm?
It is warm inside, cold outside. This society here is somewhat dangerous because it has all the negative sides of a small town. veryone knows everything, and nobody wants to help you. Actually, they hate you, even though everyone tells they are so nice up here. It’s a study in kings and queens up here.
If I have a position, you can make a position as a king, and then you get a harem, and they would behave like you, and they would sing the same song.And if they don’t sing the same song, if you’re a king, you’ve kicked them out because they’ll always come another way. That’s dangerous. That’s really dangerous. You have to be humble enough to accept everyone has a piece of truth.
That’s the healthy way.
That’s the healthy way, to accept everyone has a piece of truth. The moment you think you can control the world or rule it, good for you, go ahead and try. I’ve stopped trying. I just want to join it, accept it and be a witness, nothing more. When people show you who they are, just believe it.
Have you ever made eye contact with polar bears?
Me and Boss we were hunting in Tempelfjorden. We walked around for hours and hours. Reindeers were there, but the wrong kind. I think it was the 6th of September. It was freezing. I had tea and Kjersti had coffee, and I said, Kjersti, I’m going hunting tonight. Kjersti replied that she would give me a lift. Then we drove to the bottom of the valley on the left side near Camp Barentz. I have four hours of walking to the area one way. It was 4:00 in the morning.
At six o’clock in the morning, there was a polar bear with her two-year-old cub. Lying in the middle of the path on the left side of the river. We called her Frost. She was famous and had been filmed quite a lot. Every one of her cubs has died, because she taught them to raid cabins and told them that people are not dangerous. So she was lying there with her cub. We called him the Little Bastard because he did stupid things all the time. His specialty was to crawl under the cabin and go through the floor. When people wanted to scare him away, flares didn’t work. The only thing that he reacted to was New Year’s Eve rockets or rubber bullets.
Before I noticed the bear, Boss tried to tell me something. He was jumping around on all four legs. I didn’t understand, we walked slowly, and just over the hill I saw her. I didn’t have any flares loaded in the flare gun. The revolver was in my backpack. I decided, I wouldn’t load the riffle. So I’m stood there with no bullets and no weapon.I found that I would rather not disturb them while they were sleeping, so I walked away, going down to the river on the right side. The rocks were rolling around my feet. It was about ten meters down. I would rather not swim. I had binoculars with a distance measure. I left my hand on the grass, lifted and pressed it 32 meters. I looked her in the eyes, sending a message. I won’t disturb you. Just sleep. Just forget us. We’re history. We’re gone. And she turned around. I walked away 500 meters without turning my head, without telling Boss I’m afraid. We would rather not start a fight.
By the river, standing on the sand, I loaded everything. Revolver here, rifle here, signal pistol, everything was ready. And I decided that the first animal that come, I would shoot. If it was a reindeer, OK, I shoot it because polar bears needed something to eat. I could look at her, I could see her for one and a half hours from a distance. I felt I made an agreement.
When it was around 12:00 we started to walk back. And I didn’t see her anymore. Then I called Kjersti, and we agreed that she would come towards me; I told her we’d be on the right side of the valley because Frost is lying there.
Kjersti was new up here. I asked Kjersti to meet with me in one of the cabins at the bottom of the valley. We started to walk back. After a half an hour, a helicopter came from a city chasing Frost and her son. We made an agreement. I met her many times, but not closer than 32 meters. I think the polar bear wants me to tell a message. I think that’s the thing.
Is that message stay away?
Stay away, this place is not for people. You must be respectful and if you shoot an animal, such as the reindeer, leave the rest to me. My friend once asked me if I could join him on a hunt. He shot an animal, but it was full of parasites, of worms, so he couldn’t use the meat. He was allowed to have another animal. When we came to the shore, he picked up his rifle and wanted to test it. He shot at a piece of timber. He shot three times and I asked, why did you shoot three times, do you know what you did? You rang three times. We will have a visitor, be sure because it’s the last day of the hunting.
Every time Boss meets a polar bear, he is very calm, but highly concentrated, watching me. Actually, at the moment, he was watching the polar bear. We have a visitor, I said. It was a large polar bear coming, a big male, a giant one, weighing around 500 kilos. Without thinking, I grabbed the flare gun and shot. This scared him away.
He disappeared over the hill. Boss started to react to some tracks. She was there too, and she had a puppy. We had three polar bears there. It had been snowing during the night, so there were fresh big tracks from the male, smaller from the female and even smaller from the puppy. There were three polar bears around, so I thought I would stand on the hilltop.
So I went up to the top to try to find a place where you could look all around. When you’re butchering an animal, the seagulls arrive and wait for the scraps. All the seagulls were up in the air. Guess who’s come?
They are very fast and accelerate quickly from zero
If you have a snowmobile and it doesn’t work, you won’t escape. You have to start the snowmobile first. If the mobile motor is running, then you can drive away, but if you stop, there is no chance at all. Polar bears are the only ones that consider human beings to be food. They are actually hunting people. They are dangerous animals. After we married, I gave a gift to my wife the next morning. Kjersti got a 44 Magnum revolver. The message was: now you can take care of yourself. You can go wherever you want. We both have 44 Magnums, but I also have a 357, which is 8 mm.
The smaller one.
A little smaller, but with much cheaper ammunition. So it’s easier to practice with.
If you’re not going hunting, do you use revolvers for safety instead of a long rifle because it’s more comfortable?
Inside the tent, inside the cabin. You can keep it under your suit, and nobody will see it. If we go on a trip in a cabin or a boat, you will keep the revolver too. Normally when I go hunting, I have the revolver on this side, the flare on this side, and the rifle, depending on what you’re hunting.
Have you ever cried before because of nature?
When I was a newspaper boy, especially in the mornings when the sun came out and there’s fog on the mountain. I grew up in a family with a lot of alcohol and problems. I spent one and a half years in a children’s home. I didn’t know that at the time , but I knew that nature had always been there.
I was sitting in my studio in the early 2000s when I asked my elder sister if I had ever been in a children’s home. She asked why, and I said that I could see a little boy crying on the beach. I described the landscape. I’ve been in the children’s home; it was the white house outside Trondheim. I was crying because I missed my family , and it was so beautiful.
Are you a humble observer of nature? And is that the key to capturing it through art?
I was nine years old, sitting outside my tent with our dog. Dogs have always been there. It was evening; I had a fire, and I was afraid of the darkness. That evening, I wasn’t afraid anymore because there was a voice saying it would take care of me. Since then , I have not been afraid of the darkness, not at all. Darkness is something very nice. It helps you concentrate on things inside yourself. I’m not afraid of nature; I’m not afraid of polar bears, but I am afraid of being unfocused. You have to be focused. I will not approach a polar bear with a wooden stick in my hand.
If you are not afraid of darkness, I would ask about darkness because we have polar night right now. Is it paradoxically easier to see certain things?
Of course, because you can concentrate on the answers you have found. You will find them in the middle of loneliness and darkness, especially in the sauna. To me, sauna is significant; it is a kind of meditation. You will always find answers that you didn’t even ask for. Vikings and also the Sami people built the sauna first. Then they constructed the place for the animals. Finally, they made a house for people. The sauna affects us at the cellular level. When the garbage goes out, the wisdom goes in. I found many answers in the mountains. I’ve been a shepherd and running on the hill together with a flock of sheep.
Do you sing during your hikes or hunting?
I sing all the time. If I don’t sing loudly, I have it in my mind. All the songs from the songbook, from the church. I had a friend who was a priest up here 2006-2008, and we had a competition. We were actually repairing a scooter inside the church, downstairs. When people came and asked who the priest was, Magnus said that I was the priest. They gave us a test and told us to sing a line from a book. They didn’t find out it wasn’t me who sang.
Have you ever painted the Northern Lights?
It’s very, very difficult because it’s moving all the time. I’ve done it in lithography, and I’ve also done it in painting. There is one hanging in the museum in Oslo. To me, the northern lights are very spiritual.
I’m afraid of doing it because if I do it perfectly, it will be gone. It is because I’m afraid of doing it perfectly. Then I’ll destroy it. But I’m still working with my mountain. I’m still working with my picture, trying to hit the goal from different distances. It’s like shooting at a blink, from different sides, different angles.
Do you still feel like you’re not readyto do it as perfectly as you want?
I remember when I came up here, somebody asked me why don’t you paint polar bears? Plenty of people do that”. I had to learn it first. People don’t create polar bears; they make something immature that is not a polar bear. If you’re going to do something like that, you have to know the polar bear. You have to understand its essence. When I did these prints, I was experimenting in the studio. There are two of these prints that belong to a friend of mine, a sailor. He and his wife have been living on a boat now for 10 years. They got married up here in 2014. Now they are in Seattle; they lived in Greenland for three years. They went through the Northeast Passage , coming around. They’re going to sail down to Panama, coming up again and going to the West Indies. Then they will go to Greenland again in the springtime. There is a print that is a gift for them. There is also a very red one which is a gift for the Trust Arktikugol. This print is one of the reasons why I told the museum that if they are going to write something here, they must translate it into Ukrainian and Russian, along with English and Norwegian.
